Gevaren van vasthoud-therapie

Jan Hunt M.Sc.

Ik heb verscheidene verzoeken om informatie over “vasthoud-therapie” (holding therapy) ontvangen, waarbij een therapeut of de ouders een worstelende kind met geweld vasthouden tot deze zich niet meer verzet (dit kan duren van een vastgesteld aantal minuten tot een aantal uren). Deze praktijk wordt beschreven en aanbevolen in het boek Holding Time van Martha Welch. Het werd aanvankelijk toegepast bij autistische volwassenen, daarna bij autistische kinderen, en het wordt nu bij kinderen gebruikt die hechtingsproblemen hebben, woedeaanvallen of geboortetrauma’s (sommigen beschouwen alle, of bijna alle, geboortes als traumatisch). Ik zie deze praktijk echter als schadelijk en als misbruik van macht.

Vasthoud-therapie wordt niet goedgekeurd door de National Autistic Society, noch heeft het een hoge status onder professionele familie therapeuten [1]. Terwijl vasthoud- therapie wordt gezien als een gedragwijzigingstechniek, of als een “genezing” voor geboortetrauma’s, beschouwen vele deskundigen op het gebied van hechting het als een vorm van marteling onder het mom van legale therapie [2].

Opgemerkt moet worden dat er een brede waaier van behandelingen is die “vasthoud-therapie” wordt genoemd, van de ouder is die zeer stevig haar kind tijdens woedeaanvallen vasthoudt (en haar blijft vasthouden gedurende een vastgestelde hoeveelheid tijd), tot de ouder die dit regelmatig doet ongeacht het gedrag van het kind, en ook voor de gewetenloze therapeut die volledige fysieke beperking gebruikt gekoppeld aan verbale mishandeling.

Bij het bespreken van “vasthoud-therapie”, is het belangrijk duidelijk te zijn over wat er nu eigenlijk plaatsvindt. Maar ongeacht onder welke categorie een bepaalde benadering valt op dit continuüm, ze hebben allemaal met elkaar gemeen dat zij misbruik maken van het feit dat een kind kleiner is, ze leren het kind om zich aan te passen aan gevraagd gedrag zonder dat er met hun echte gevoelens rekening wordt gehouden, en laten met hun gedrag zien dat macht goed is.

Het is nooit de bedoeling geweest dat vasthoud-therapie op zuigelingen en jonge kinderen zou worden gebruikt; het was aanvankelijk bedoeld voor volwassenen. Er is onderzoek dat aantoont dat het kan leiden tot en heeft geleid tot psychotische reacties. Ik beschouw deze praktijk als gevaarlijk en grondig in strijd met liefdevol ouderschap, omdat het voor een kind zeer moeilijk kan zijn om de ouder, nadat het kind door deze tegen zijn wil is vastgehouden, ongeacht de “goede bedoelingen” van de ouder, te vertrouwen. Het kind leert uiteindelijk dat de enige manier om de beproeving te beëindigen is om zijn lichaam te ontspannen en oogcontact te maken Hij leert zo het “hoe” van gehechtheid, maar niet het “waarom”. Deze gedwongen samenwerking is niet hetzelfde als de verdiende samenwerking!

Vasthoud-therapie is ook gebruikt in “oer-psychotherapie” (primal, red.) en de verdedigers rechtvaardigen het als zijnde “voor het kind z’n bestwil”, dezelfde rechtvaardiging die velen voor slaan en andere straffen gebruiken. Omdat het vaak als “therapie” gerechtvaardigd wordt, is deze praktijk moeilijk te reguleren voor beroepskrachten en is het ook moeilijk om ouders te helpen de gevaren er van in te zien. Zoals Alice Miller schreef:

Het gedwongen vasthouden, dat de therapie impliceert, wordt voor het kind zijn eigen bestwil gebruikt, en het kind zal voor zijn tolerantie worden beloond en worden bemind door het te laten gebeuren. Hij zal gaan geloven dat gedwongen vasthouden bijdraagt tot zijn welzijn en uiteindelijk goed voor hem is. Een grotere teleurstelling en een vervorming van iemands waarneming is nauwelijks denkbaar [3].

Ik beschouw [vasthoud-therapie] als een soort schending. Mensen, ook zij met de beste bedoelingen voelen niet wat ze doen als ze de rechten van een ander mens, een kind overschrijden [4].
De kinderen vinden het gebruik van geweld van nature vreselijk, en het gebruik van gedwongen vasthouden door een ouder kan niet anders dan een sterk gevoel van machteloosheid, angst, en verraad teweegbrengen wanneer zij ontdekken dat hun schreeuwen van protest niet worden gehoord door hen die beweren van hen te houden. Wanneer een kind met kracht wordt vastgehouden, begrijpt het uiteindelijk dat vrijheid alleen maar komt door toe te geven aan de controle van de buitenkant. Dit is een gevaarlijke les om aan een jong kind te geven. De wil van het kind kan worden gebroken, maar dat is niet wat ik psychologische gezondheid zou willen noemen. Vasthoud-therapie is misschien iets dat een volwassene wil proberen, maar het aan een kind opleggen, dat niet bij machte is om een geïnformeerde keus te maken, is onverantwoordelijk. En verre van het hebben van gezondheidsvoordelen, zoals de verdedigers claimen, kan het een ernstig medisch risico vormen:

… Eén van de belangrijkste punten van vooruitgang in ons begrip van gezondheid en ziekte in de laatste decennia … is het identificeren van ziekte genererende situaties, zoals het opgesloten zitten in ongunstige of dreigende omstandigheden en het niet kunnen vechten of vluchten. Wanneer wij daarmee slechts passief kunnen omgaan, zal onze gezondheid achteruitgaan. Aan de andere kant, als we bij machte zijn om het initiatief te nemen, zal dat onze gezondheid verhogen.

(Uittreksel van “The Scientification of Love” door Michel Odent, 1999.)

Ik word zo verdrietig van het gebruik van deze techniek. Zelfs als er sprake van een emotionele “doorbraak” zou zijn, zou er geen manier zijn om de woede, de frustratie, de wrok, en gevoelens van verraad te vermijden die door de techniek zelf worden gecreëerd. Aldus kan een wrede cyclus van behandeling-trauma-behandeling gevestigd worden. Net als bij slaan en bij andere vormen van straf, kunnen de gevaren van “vasthoudtijd” gemakkelijk worden gemist, omdat oppervlakkig gezien er samenwerking komt, terwijl er tegelijkertijd diepe, verborgen woede wordt opgewekt. Hoe droevig dat zoiets moois als het vasthouden van een kind in onze armen – wanneer de wens wederzijds is – vervormd wordt tot een dergelijke sadistische “therapie” gebaseerd op het gebruik van geweld.

Zelfs wanneer vasthoud-therapie toegepast wordt in een milde vorm, kan het voor sommige ouders te gemakkelijk zijn om de lijn te passeren die het onderscheid geeft tussen vasthouden voor veiligheid en geruststellen en het vasthouden van het kind tegen zijn wil als manier om aan de eigen behoefte aan macht en controle van de ouder te voldoen, of als uitdrukking van oudergevoelens van woede en frustratie met het gedrag van het kind.

Hoe kunnen wij deze praktijk rechtvaardigen in een maatschappij waar kinderen – om goede redenen – worden gewaarschuwd “nee” te zeggen tegen ongewenste aanraking?
Fysiek overweldigen van een hulpeloos kind en het dan rechtvaardigen door het een handeling van liefde of “therapie” te noemen is een schending van het vertrouwen van het kind en een misbruik van macht. Net als alle andere vormen van gedwongen gehoorzaamheid, associeert deze praktijk liefde met onderwerping en machteloosheid. Het heeft hetzelfde potentieel om misleidende verdedigingsmechanismen voor het kind te creëren, aangezien hij probeert te begrijpen van wat hij in zijn hart weet dat het een vervorming is van wat liefde zou moeten zijn. Zoals één moeder schreef, “Mijn echtgenoot en ik probeerden vasthoud-therapie bij onze tweejarige dochter. Wij doen dit nu niet langer; want wij zagen de gevolgen van deze onaardige methode. Wij moeten haar nu duidelijk maken dat als we haar dicht bij ons houden dit een uiting van liefde is en dat dit niet als straf is bedoeld.”

De vasthoud-therapie heeft veel gemeen met straf. Net als alle andere vormen van straf, interfereert het met de band tussen ouder en kind, omdat het niet in de menselijke aard ligt om te houden van iemand die ons kwetst, en wij bouwen onvermijdelijk verdedigingsmechanismes op tegen die persoon om ons tegen toekomstige pijn te beschermen.
Wij kunnen alleen de liefde voelen die wordt aangeboden als wij ons bij die persoon kwetsbaar durven op te stellen. Als wij ons afsluiten om ons te beschermen, kunnen wij de liefde die wordt aangeboden niet ontvangen, ongeacht hoeveel liefde de ouder van binnen voelt.

Het gebruik van geweld en het misbruik van macht die deel uitmaken van deze techniek vermengen zich ook in het ontwikkelen van gehechtheid. Om deze reden is de therapie onverenigbaar met het verklaarde doel om kinderen met een hechtingsprobleem te behandelen. De ware geest van samenwerking die elke ouder wenst kan slechts ontstaan als er een sterke band komt gebaseerd op wederzijdse gevoelens van liefde en eerbied. Het gedwongen vasthouden, zoals alle andere soorten geweld, kan slechts oppervlakkige samenwerking veroorzaken die op vrees en onderwerping is gebaseerd, en het is bekend dat deze psychotische reacties kan veroorzaken. Aan de andere kant zal een consequente respectvolle behandeling jaren van wederzijdse samenwerking en geluk brengen.

Een variatie van vasthoud-therapie die “vasthoud-tijd” wordt genoemd wordt aanbevolen aan ouders met een onhandelbaar kind. Ik adviseer in plaats daarvan om dicht bij elkaar te blijven, zacht of niet te spreken (probeer fluisteren), en wachten tot het kind voor contact klaar is. Het gebruik van geweld op een kind door een volwassene kan slechts worden gerechtvaardigd als er geen beter alternatief beschikbaar is. Dat betekent dat het oké is om een kind van een drukke straat weg te trekken, aangezien er eenvoudig niets anders is dat een ouder kan doen om het kind te beschermen. Als een kind kritieke medische behandeling nodig heeft, is er vaak ook geen alternatief. Een ernstig onhandelbaar kind moet soms worden opgepakt en worden geholpen zo zacht en gemakkelijk mogelijk te kalmeren, met bevestiging van de gevoelens en een actieve poging om de onderliggende behoefte aan het licht te brengen, terwijl men alert blijft op de signalen van het kind. Driftaanvallen kunnen het best worden gezien als een poging van het kind om belangrijke onvervulde behoeften mee te delen. Als wij proberen om het uiterlijke gedrag van een kind te veranderen zonder aandacht voor de onderliggende oorzaken, kunnen wij nooit echte vooruitgang boeken.

Ik heb eindeloos met voorstanders van deze methode gesproken, net zoals ik gesproken heb met degenen die “met succes” slaan en andere gewelddadige methodes gebruiken. Uiteindelijk is het voor mij zeer eenvoudig: Ik ben tegen het gebruik van geweld tegen kinderen. Punt. Ongeacht de vermeende voordelen, is het gebruik van geweld zelf schadelijk en risicovol. Zelfs in die zeer speciale situaties waar het gebruik van geweld absoluut kan niet worden vermeden, zijn er risico’s en potentieel schadelijke gevolgen, die zo veel mogelijk moeten worden ondervangen door bevestiging van gevoelens, verontschuldigingen en verklaringen.

Het is gevaarlijk en oneerlijk om een kind te onderwerpen aan vasthoud-therapie, schreeuwen, slaan, time-out, en andere gewelddadige, willekeurige methoden omdat er veel minder risicovolle alternatieven zijn: bevestiging van gevoelens, aan onderliggende behoeftes voldoen, afleiding, humor, troosten door gewild vasthouden en verzorging, en het uitdrukken van affectie zonder de persoonlijke grenzen van het kind te overschrijden. Het beste alternatief is voorkomen door zachte begeleiding, inleven en medeleven direct vanaf de geboorte.

Er zijn ernstige bedenkingen bij vasthoud-therapie op filosofische gronden die voor mij vanzelfsprekend zijn. De zachte invoelende benaderingen zijn veel minder belastend voor alle betrokkenen dan het gedwongen vasthouden, effectiever zowel op korte termijn als op lange termijn, en respectvoller voor het kind, dat vooral onze liefde en medeleven verdient.

1 Oliver, Steven. Understanding Autism: A Guide For Nurses. Oxford Brookes University, July 1998, page 1.

2 Newman, Lawrence T. “The Psychiatrist’s Cure”. Indiana Herald, July 26, 1997.

3 Miller, Alice. Breaking Down the Wall of Silence. New York: Penguin Books, 1993.

4 Miller, Alice. Personal communication.

5 Maier, S. F. And Seligman, M.E.P. “Learned Helplessness: Theory and Evidence.” J. Exp. Psychol. General 1976; 105:3-46.

Bron: http://www.naturalchild.org

Eerder verschenen in Nieuwsbrief Natuurlijk Ouderschap 8, 2001

6 Reacties aan “Gevaren van vasthoud-therapie”

  1. L.S., Ik ben het in grote lijnen eens met het artikel. Toch heb ik eens een voorbeeld meegemaakt, waar het ‘vasthouden’goed voelde. Een jongetje van plm. 6 jaar had een driftbui bij zijn moeder in de (geparkeerde) auto en bangde zijn hoofd tegen de bodem. Zij zat er besluiteloos bij en ook ik. Toen kwam er een kennis aan; deze man nam het jongetje in zijn armen en hield hem vrij stevig vast (het kon zich nog wel bewegen). Hij sprak zachtjes met hem en wandelde naar de waterlijn van het strand. De man wees hem op de branding en vertelde hem hoe sterk hij (het jongetje) wel was: “net zo sterk als de golven”en liet hem de kracht van de golven zien. Het jongetje kalmeerde spoedig. Ik voelde toen bewondering voor de intuïtie en liefdevolle handeling van deze man.

  2. 15 mei 2010

    Beste mensen,

    Met grote verbazing en woede heb ik het uitgebreide artikel over vasthoud therapie gelezen. Hoe is het toch mogelijk dat anno nu dergelijke praktijken voorkomen en zelfs zogenaamde deskundigen menen dat het gerechtvaardigd kan zijn, en het dwaze idee aanhangen dat zo een aanpak een gunstig effect zou kunnen hebben.
    Er is volop bekend en onderbouwd dat en hoe schadelijk de effecten van geweld en tegen de wil en machteloosheid van een kind ingaan, zijn. Onder meer herlees ik nu het boek Baby’s weten wat ze willen van Aletha Solter, en dit is een van de boeken waarin de schadelijke en traumatiserende gevolgen van elke vorm van tegen de machteloosheid en gevoelens van het kind ingaan, uitgebreid beschreven worden. In dit boek alleen al veel verwijzingen bovendien naar officiele wetenschappelijke onderzoeken en resultaten. De nederlandse vertaling van dit boek verscheen in 1991 en ondertussen is de kennis op dit gebied veel en veel verder. Onder meer door de activiteiten en onderzoeken van grote verenigingen zoals APPPAH – de Amerikaanse vereniging voor prenatale en perinatale psychologie en de ISPPM, de Europese vereniging op dit gebied. Multidisciplinair onderzoek vanaf neurologie en hersenonderzoek en endocrinologie tot diverse soorten psychologie. Kwetsbaarheid en gevoeligheid vanaf al de eerste negen maanden in de moederbuik, zijn veel groter dan algemeen bekend is. Beide verenigingen houden zich bovendien ook bezig met de jaren na de geboorte, en met de gevolgen van de kindertijd voor het leven van volwassenen.
    Hoe het toch mogelijk is dat zulke schandalige en wrede praktijken als holding therapie nog voorkomen, ik kan er niet bij. Het is volkomen achterhaald en hoort in een stenen tijdperk thuis.
    Prima dat U er aandacht aan besteedt en ik hoop vurig dat U het onder de aandacht blijft brengen, zolang deze praktijken voortduren. Totdat het verdwijnt. Met vriendelijke groeten, Hans Dirksen

  3. Er zijn interessante links naar: http://www.youtube.com/watch?v=FdDri7Bb8zE&NR=1

  4. Goed artikel en met veel inlevingsvermogen geschreven.

    Uiteraard mis ik nog in het artikel dat in veel gevallen het kind wordt vastgebonden of dat de ouder of de ‘therapeut’ op het kind gaat zitten of liggen. In plaats van tegen je aan houden, wat wordt gesuggereerd.
    De variant waar ik op doel heeft al helemaal niets met liefde te maken. Op therapie werd het kind gedwongen om over traumatische gebeurtenissen te praten, die de oorzaak zijn van de hechtingsstoornis, dat heb ik gezien op een documentaire over dit onderwerp. Ophouden met zich verzetten helpt het kind in dit geval niet om uit deze klem te komen, het moet door een lijdensweg heen, terwijl de behandeling trauma’s toebrengt, in plaats van het kind helpt trauma’s te verwerken.
    De bedoeling van therapie is dat de patiënt zelf eraan toe moet zijn aan een confrontatie met een trauma, zou je denken. De therapeut kan aanwijzingen geven, een spiegel voorhouden, maar iemand moet er zelf aan toe zijn om onder ogen te zien wat er aan de hand is en gevoelens en denkpatronen die belemmerend en onbruikbaar zijn in de huidige situatie te corrigeren. Therapie die gebaseerd is op dwang, gaat op een grove manier voorbij aan de grenzen van een kind en wat het aankan.

    Ik vind het sowieso bizar wanneer de therapeut het kind vasthoudt. Los gezien van hoe ik over dwang denk, is een dergelijk contact tussen therapeut en patiënt ongewenst. Een therapeut moet geen ouderrol op zich nemen.

    Zelf ben ik ook slachtoffer geweest van een vorm van vasthoud-therapie: de verplichte Judolessen op een gespecialiseerde school. Ik ga niet uitgebreid vertellen wat er gebeurde, wel kan ik je vertellen dat mijn afkeer voor lichamelijk contact er alleen maar sterker door is geworden. Ik liet het allemaal gebeuren, omdat ik geen keus had. Weigerde je iets als leerling, werd de leerkracht gewelddadig. Verplichte judolessen of welke vasthoud-therapie dan ook, is ook voor autisten totaal ongeschikt.

    Voor mij zijn voorstanders van de vasthoud-therapie geen haar beter dan voorstanders van het eenzaam laten huilen van baby’s of mensen die kinderen vastbinden in een buggy, allemaal om gewenst gedrag te creëren of geen moeite voor het kind te hoeven doen.

    Mooi dat iemand zich hier kritisch over uitlaat.

  5. Hier schrik ik van! Ik had deze methode geleerd van een nicht van me die zich bezig hield met natuurlijk opvoeden en babymassage, toen mijn oudste zoon klein was en het moeilijk had op school. Hij kon dan niet vertellen wat er gebeurd was en zij raadde me aan hem op schoot vast te houden en lieve dingen tegen hem te zeggen onderwijl, tot hij zou beginnen te praten. Dan heb ik het niet over uren, maar over hoogstens 10 minuten en eerder veel korter dan dat en op een zeer liefdevolle manier. Het werkte overigens niet bij ons en na een paar keer ben ik ermee gestopt. Wat er in de ‘hulpverlening’ gebeurt, keur ik natuurlijk af, het is vreselijk! Nu begrijp ik waarom sommige mensen dit een superslechte methode vinden.

  6. Als mijn peuterdochter een driftaanval heeft (ze duren gelukkig maar kort) praat ik altijd zachtjes tegen haar als de bui bijna over is. Ik fluister wat, zij begint ook wat te fluisteren, en samen fluisteren we over wat er gebeurde. Pas als ze begint te kalmeren, hou ik haar vast en dan knuffelen we. Maar als ze boos is pak ik haar niet beet om haar te kalmeren, want meestal werkt dat averechts. Wel als ze verdrietig is, maar als ze boos is, laat ik haar eventjes uitrazen.

    Onze buren daarentegen hebben een zoontje van 5 dat heel gevoelig en emotioneel is. Wij horen regelmatig zijn driftbuien. Hij huilt, roept en stampt de hele boel bij elkaar. De buurvrouw vertelde enkele jaren geleden eens dat ze die vasthoudtherapie toepassen bij hun zoontje. Maar nu, jaren later, heeft hij nog steeds bijna dagelijks een driftbui. Hij lijkt alleen maar koppiger en meer in zijn eigen wereldje gekeerd te zijn. Voor mij geen vasthoudtherapie!

Reageer